top of page

Çok Oyun Oynamak Ne Zaman Soruna Dönüşür?

Yazarın fotoğrafı: onur ekici
onur ekici
11 Kas
3 dakikada okunur

İki öğrenci bu hafta video oyunlarına aynı süreyi ayırmış olsun. Biri arkadaşlarıyla önceden planladığı saatlerde oynuyor, ertesi sabah dersi olduğunda oyunu kapatabiliyor. Diğeri birkaç kez erken çıkmaya karar verdiği hâlde gece geç saate kadar oynuyor, sabah derslerini kaçırıyor ve bu durum tekrar ediyor. Haftalık toplam süreye baksak iki öğrenci için aynı sayıyı görürüz. O sürenin gündelik yaşamdaki karşılığı ise farklıdır.

Kontrol, öncelik ve sonuçlar

Dünya Sağlık Örgütü, ICD-11’de oyun oynama bozukluğunu çevrim içi veya çevrim dışı dijital oyunlarla ilişkili bir davranış örüntüsü olarak tanımlar. Değerlendirmede üç özellik öne çıkar. Kişinin oyuna ne zaman başlayacağını, ne kadar oynayacağını veya ne zaman bırakacağını yönetmekte zorlanması bunlardan biridir. İkincisi, oyunun giderek diğer ilgi alanlarının ve günlük sorumlulukların önüne geçmesidir. Üçüncüsü, olumsuz sonuçlar ortaya çıktığı hâlde oynamayı sürdürmesi veya artırmasıdır [1].

Klinik değerlendirmede bu örüntünün eğitim, iş, aile ilişkileri ya da kişisel ve sosyal yaşam gibi önemli alanlarda belirgin işlev kaybına yol açıp açmadığına bakılır. Davranış örüntüsü genellikle en az 12 aydır gözlenir [1]. Örneğin tatilde birkaç gece alışıldığından daha uzun oynamak ile okul günlerinde tekrar tekrar uykudan vazgeçmek farklı bağlamlarda değerlendirilir. İlk örnekte geçici bir program değişikliği, ikinci örnekte ise derslere devamı da etkileyebilen bir alışkanlık söz konusu olabilir. Destek almak için 12 ayın dolmasını beklemek gerekmez.

Aynı süre, farklı günlük sonuçlar

Stevens ve arkadaşlarının 2026’da Addiction dergisinde yayımlanan araştırması, haftada en az 12 saat oyun oynadığını bildiren 18–35 yaş arası 1.149 erkek katılımcıyı inceledi. Araştırmacılar toplam oyun süresinin yanında, boş zamanda oynanan saatleri ve sorumlulukların yerine oyunun geçtiği saatleri ayrı ayrı sordu. Sorumlulukların aksadığı zamanlarda oynama ölçümü, bu örneklemde tarama aracının belirlediği risk gruplarını ayırmada toplam haftalık süreden daha iyi sonuç verdi [2]. Araştırma öz bildirime dayanıyordu. Örneklem, bulguların çocuklara veya tüm oyunculara doğrudan uygulanmasını sınırlar.

Ergenlere ilişkin ayrı bir araştırmada Busch ve arkadaşları, Almanya’da 3.358 ergenden 2019–2024 arasında toplanan anket verilerini değerlendirdi. Daha uzun oyun süresi ve daha yüksek algılanan stres, oyun oynama bozukluğu göstergelerinin ilk kez ortaya çıkması ve sürmesiyle ilişkiliydi [3]. Çalışma tanı görüşmesi yerine öz bildirim ölçekleri kullandı. Sonuçlar, oyun süresinin yanında kişinin yaşadığı stresi ve yaşam koşullarını da sormak için bir gerekçe sunuyor.

Bir haftayı gözlemlemek

Oyun süresini merak eden bir öğrenci, bir hafta boyunca oynamaya başladığı ve bıraktığı saati yazabilir. Kayda oyun öncesindeki planını ve oyundan sonra ne olduğunu da eklediğinde, sayının arkasındaki bağlam görünür hâle gelir. Örneğin “Cumartesi 21.00–23.00, ertesi gün erken kalkmam gerekmiyordu” kaydı ile “Pazartesi 22.00’de bırakmayı planladım, gece yarısını geçtim ve sabah ilk derse yetişemedim” kaydı aynı bilgiyi vermez. İkinci kayıtta planlanan bitiş saati ile gerçekleşen saat arasındaki farkı ve ertesi günkü sonucu birlikte görebiliriz.

Bir haftanın sonunda şu sorulara bakılabilir. Ne zaman kolayca ara verebildim? Hangi günlerde bırakmak istediğim hâlde devam ettim? Oyun yüzünden başka bir şeyi ertelediğimde bu tek seferlik bir değişiklik miydi, yoksa benzer durumlar tekrarlandı mı? Bu kayıtlar bir sağlık uzmanıyla görüşülürse, kişi hangi durumlarda zorlandığını somut örneklerle anlatabilir.

Aileler konuşmaya nereden başlayabilir?

“Çok oyun oynuyorsun” cümlesiyle başlayan konuşma kolayca saatler üzerine bir tartışmaya dönebilir. Gözlenen bir durumdan başlamak, ortak bir konuyu belirlemeyi kolaylaştırır. Örneğin bir ebeveyn, “Bu hafta iki sabah ilk derse yetişemedin. Oyun oynadığın akşamlarda yatma saatin nasıl değişiyor?” diye sorabilir. Genç de oyunun kendisi için arkadaşlarla buluşma veya günün stresinden uzaklaşma gibi hangi işlevi gördüğünü anlatabilir. Sonraki adım, ertesi günkü sorumluluklara da yer bırakan bir oyun aralığını birlikte düşünmek olabilir.

Oyunu bırakma güçlüğü tekrarlıyor ve okul, uyku ya da ilişkiler belirgin biçimde etkileniyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek uygun bir adımdır. Görüşmeye toplam saatle birlikte hangi sorumlulukların aksadığını ve kişinin oyunu yönetmeye çalışırken nerede zorlandığını gösteren birkaç örnek götürülebilir.

Kaynaklar

 
 
 

Son Yazılar

Hepsini Gör

Yorumlar


İnsanı İhmal Eden Her Sistem Çökmeye Mahkûmdur.

Onurhan Ekici

bottom of page