top of page

Masa Başında Geçen Bir Güne Hareketi Nasıl Ekleriz?

Yazarın fotoğrafı: onur ekici
onur ekici
08false58 GMT+0000 (Coordinated Universal Time)
3 dakikada okunur

Ders çalışırken, bilgisayarda iş yetiştirirken ya da uzun bir çevrim içi toplantıya katılırken zamanın nasıl geçtiğini fark etmeyebiliriz. “Şu bölüm de bitsin, kalkacağım” derken oturarak geçirdiğimiz süre uzar. Günün sonunda yürüyüş yapmak değerli bir alışkanlıktır; gün içindeki uzun oturma dönemlerine küçük hareket araları eklemek de ayrıca üzerinde durabileceğimiz bir davranıştır. Bunun için önce günümüzün hangi bölümlerinde hareketsiz kaldığımızı görmemiz gerekir.

Oturma süresine neden bakıyoruz?

Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerin oturarak geçirdikleri süreyi sınırlamalarını ve bu sürenin bir bölümünü hafif yoğunlukta bile olsa fiziksel aktiviteyle değiştirmelerini öneriyor. Uyanıkken masa başında çalışmak, araçta yolculuk etmek ve koltukta ekran izlemek bu açıdan birlikte düşünülmeli. Aynı rehber yetişkinler için haftada 150–300 dakika orta yoğunlukta aerobik aktivite öneriyor. Gün içindeki hareket molaları ile haftalık fiziksel aktivite planı birbirini tamamlayan iki ayrı hedef olarak ele alınabilir. [1]

Burada ilk adım, kendimize “Yeterince spor yapıyor muyum?” sorusunun yanında “En uzun ne zaman kesintisiz oturuyorum?” sorusunu da sormaktır. Bir kişinin dersleri arasında yürüyebilmesi, akşam saatlerinde bilgisayar başında uzun süre oturmadığı anlamına gelmez. Kendi düzenimizi tanımak, uygulanabilir bir başlangıç noktası bulmayı kolaylaştırır.

Kısa molalarla ilgili araştırma ne söylüyor?

2023 yılında yayımlanan küçük bir çapraz geçişli deneyde, orta ve ileri yaştaki 11 yetişkin beş farklı günde sekizer saatlik oturumlara katıldı. Kesintisiz oturma ile farklı sıklık ve sürelerde hafif yürüyüş molaları karşılaştırıldı. Otuz dakikada bir beş dakikalık yürüyüş, kesintisiz oturmaya kıyasla gün boyunca ölçülen yemek sonrası glikoz yanıtını azalttı. Araştırmada yürüyüş molalarının farklı düzenleriyle sistolik kan basıncında da düşüş görüldü. [2]

Bu bulgu, oturmayı bölmenin araştırılmaya değer bir davranış olduğunu gösteriyor. Ancak 11 kişiyle, kontrollü ortamda ve kısa sürede elde edilen sonuçlardan herkese aynı mola takvimini önermek mümkün değildir. Çalışma, belirli bir düzenin uzun vadede diyabeti önlediğini de kanıtlamaz. Kendi günümüzü planlarken araştırmadaki süreleri kesin bir sağlık kuralı gibi kullanmak yerine, hareket fırsatlarını nasıl artırabileceğimizi düşünmek daha uygundur.

Varsayımsal bir çalışma gününü düşünelim

Üniversite öğrencisi Deniz’in öğleden sonra üç saatlik bir ödev çalışması yaptığını varsayalım. Kitapları, suyu ve telefonu masadadır; ihtiyaç duyduğu her şey elinin altında olduğu için yerinden pek kalkmaz. Deniz başlangıçta bütün gününü değiştirmek yerine yalnızca bu çalışma bölümüne odaklanabilir.

Örneğin, bir alt başlığı tamamladıktan sonra ev içinde kısa bir yürüyüş yapmayı planlayabilir. Mola dönüşünde nereden devam edeceğini unutmasın diye kalkmadan önce tek cümlelik bir not bırakabilir: “Sıradaki iş, ikinci örneğin açıklaması.” Böylece hareket arası, çalışmaya geri dönmeyi de hesaba katan somut bir plana dönüşür. Bu örnek bir tedavi programı değildir; kişinin kendi rutininde küçük bir deneme yapmasını anlatır.

Hareketi zaten yaptığımız işlere bağlayalım

Yeni bir alışkanlığı hatırlamak için gün içinde tekrarlanan olaylardan yararlanabiliriz. Bir telefon görüşmesini uygun ve güvenli bir ortamda yürüyerek yapmak, su almaya giderken kısa bir koridor turu eklemek ya da uzun bir çalışma oturumunun bölümleri arasında masadan uzaklaşmak seçenekler arasındadır. Ortak nokta, hareket için belirli bir fırsatı önceden seçmektir.

“Daha çok hareket edeceğim” niyeti yerine “Öğleden sonraki çalışmamda her bölümün sonunda kısa bir hareket arası vereceğim” gibi bir cümle yazılabilir. Hatırlatıcı kullanmak isteyenler sessiz bir bildirim seçebilir. Bildirim sürekli erteleniyorsa bunun nedenine bakmak gerekir: Zamanlama mı uygun değil, görev mi bölünemiyor, yoksa mola sırasında ne yapılacağı mı belirsiz?

Her ortamın ve bedenin koşulları farklıdır

Açık ofiste çalışan, uzun yolculuk yapan, bakım sorumluluğu bulunan veya hareket kısıtlılığı yaşayan kişiler aynı seçeneklere sahip olmayabilir. Plan yapılırken erişilebilir alanlar, işin güvenlik kuralları ve kişinin yapabildiği hareketler dikkate alınmalıdır. Ayakta durmak veya yürümek herkes için uygun bir başlangıç olmayabilir.

Hareketi kısıtlayan bir hastalık, ameliyat sonrası durum ya da sağlık ekibinin verdiği bir sınırlama varsa genel örnekler kişisel öneri yerine geçmez. Uygun hareket seçenekleri ilgili sağlık profesyoneliyle değerlendirilmelidir. Yazıdaki örneklerin amacı bireye özel egzersiz reçetesi vermek değil, günlük oturma düzenini fark etmeye yardımcı olmaktır.

Bir haftalık küçük bir gözlem

Önümüzdeki hafta için tek bir oturma dönemi seçilebilir: akşam ekran zamanı veya öğleden sonraki masa çalışması gibi. Başlangıçta yaklaşık ne kadar kesintisiz oturulduğunu not etmek, ardından bu bölüme uygulanabilir hareket araları eklemek yeterli bir deneme olabilir.

Hafta sonunda şu sorulara dönülebilir: Hangi hatırlatıcı işe yaradı? Hangi molayı yapmak kolaydı? Plan hangi koşullarda aksadı? Başarıyı yalnızca kusursuz bir takvime uymakla ölçmek yerine, günlük hayatta sürdürülebilen bir düzen bulmak üzerinden değerlendirmek mümkündür. Küçük bir başlangıç, sonraki adımı daha gerçekçi seçmemize yardımcı olabilir.

Kaynaklar

 
 
 

Son Yazılar

Hepsini Gör

Yorumlar


İnsanı İhmal Eden Her Sistem Çökmeye Mahkûmdur.

Onurhan Ekici

bottom of page