top of page

Sınav Kaygısı Yükseldiğinde Dikkatimizi Soruya Nasıl Veririz?

Yazarın fotoğrafı: onur ekici
onur ekici
6 gün önce
3 dakikada okunur

Sınavın başında ilk soruyu okuyorsunuz. Başlamadan önce bu konuyu bildiğinizi düşünüyordunuz. Şimdi ise gözünüz aynı satıra üçüncü kez dönüyor ve aklınızdan “Burada bu kadar zaman kaybettiysem kalan sorulara nasıl yetişeceğim?” diye geçiriyorsunuz. Henüz kâğıdın geri kalanını görmediniz. Buna rağmen sınavın tamamı hakkında bir sonuca varmaya başlamış olabilirsiniz. O anda yapabileceğiniz daha küçük bir iş var. Elinizdeki sorunun sizden ne istediğini yeniden belirlemek.

Kaygı sırasında neyi fark edebiliriz?

Sınav kaygısı düşüncelerde ve bedende farklı biçimlerde hissedilebilir. Bir öğrenci sürekli sonucunu düşünürken bir başkası kalp atışındaki hızlanmayı, terlemeyi veya gerginliği daha belirgin hissedebilir. Benzer belirtiler yaşayan iki öğrenci, bunları farklı yorumlayabilir. Birinin “Sınav başladı, heyecanlandım” diye tarif ettiği deneyim, diğeri için “Böyle hissediyorsam bildiklerimi hatırlayamayacağım” düşüncesine dönüşebilir.

Wei ve Sun, 2024’te yayımlanan bir araştırmada 42 ergenin sınav kaygısını ve dikkati yönetme becerisini birden fazla yöntemle inceledi. Kaygının düşünsel ve duygusal bileşenleri, katılımcıların dikkatlerini yönetme becerileri hakkında verdikleri yanıtlarla ilişkiliydi. Davranışsal ölçümlerde ise ilişkiler kullanılan ölçüme göre değişiyordu [1]. Küçük bir örneklemden gelen bu bulgular, kaygı ile dikkatin bağlantısını ele alırken neyin ve nasıl ölçüldüğüne bakmanın önemini gösteriyor.

Bir bedensel belirtiyi nasıl yorumluyoruz?

Jamieson ve arkadaşlarının 339 yüksekokul öğrencisiyle yürüttüğü saha deneyinde, öğrenciler bir matematik sınavı öncesinde rastgele iki gruba ayrıldı. Bir gruba, sınav öncesi bedensel uyarılmayı performansla başa çıkmaya yardımcı olabilecek bir tepki olarak yeniden yorumlamaları öğretildi. Bu grupta sınavla ilgili kaygı daha düşük, sınav puanları daha yüksekti [2]. Araştırma belirli bir ders ve öğrenci grubunda uygulanan yapılandırılmış bir çalışmaydı. Etkinin farklı sınavlarda ve farklı koşullarda nasıl değiştiği ayrı bir araştırma sorusudur.

Bu fikri gündelik bir cümleye çevirmek istersek “Kalbim hızlı atıyor ve şu anda önümdeki soruyu okuyabilirim” diyebiliriz. Buradaki öneri, bedensel hissi fark ettikten sonra dikkati yapılabilecek bir işe yöneltmektir. Hazırlık sırasında zorlandığımız konuları saptamak ve üzerinde çalışmak da sınav sürecinin bir parçası olarak kalır.

Sınav sırasında soruya dönmek

Dünya Sağlık Örgütü’nün stresle başa çıkma rehberinde yer alan egzersizlerden biri, düşünce ve duyguları fark etmeyi, bedensel duyumlara kısa süre dikkat vermeyi ve ardından yapılan işe yeniden odaklanmayı içerir [3]. Sınav salonuna uyarlanmış bir örnekte, önce aklınızdan geçen cümleyi fark edebilirsiniz. “Şu anda süreye yetişemeyeceğimi düşünüyorum” demek, o an neyle uğraştığınızı belirlemenize yardımcı olabilir. Ardından ayaklarınızın zemine temasını fark edip bir an duraklayabilir ve gözünüzü yeniden soru köküne çevirebilirsiniz.

Soru kökünde hangi işi yapmanız isteniyor? Bir kavramı tanımlamak mı, iki seçeneği karşılaştırmak mı, verilen bilgiden bir sonuç çıkarmak mı? Örneğin “Aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?” sorusunu okuyorsanız, seçeneklere dönmeden önce aradığınızın yanlış ifade olduğunu kendinize hatırlatabilirsiniz. Sınav kâğıdına işaret koyma kuralları izin veriyorsa anahtar kelimenin altını çizmek de işe odaklanmak için kullanılabilir. Bir sorudan diğerine geçip geri dönme kararı ise sınavın kurallarına göre verilir.

Bu yaklaşımı denemede prova etmek

Kısa bir deneme sınavı çözerken bir kez takıldığınız yeri not edin. Notunuzda üç ayrıntı olsun. Aklınızdan geçen düşünceyi, bedende fark ettiğiniz hissi ve ardından yaptığınız işi yazın. Örneğin “Altıncı soruda yetişemeyeceğimi düşündüm. Omuzlarım gerildi. İstenen işlemi tekrar okuyup verilenleri belirledim.” Bir sonraki denemede aynı adımı daha rahat uygulayıp uygulayamadığınızı gözlemleyebilirsiniz.

Deneme sonrasında yanlışları incelerken de hatanın nerede oluştuğuna bakın. Soruyu yanlış okumak, konuyu eksik hatırlamak ve süreyi yönetmekte zorlanmak farklı çalışma ihtiyaçlarına işaret eder. İlkinde soru köküne dikkat etmek, ikincisinde konuya dönmek, üçüncüsünde benzer sorularla süreli alıştırma yapmak uygun olabilir. Kaygı tekrar tekrar sınava girmeyi, çalışmayı veya gündelik yaşamı belirgin biçimde zorlaştırıyorsa, üniversitenin psikolojik danışmanlık birimiyle ya da bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşülebilir.

Deneme sırasında kendinize ayırdığınız kısa aranın da bir sınırı olsun. Örneğin önce soruyu bir kez yavaşça okuyun, ardından verilenlerden birini kendi sözlerinizle ifade edin. Hâlâ nereden başlayacağınızı bulamıyorsanız ve sınavın düzeni buna izin veriyorsa soruyu işaretleyip ilerleyin. Sınavdan sonra hangi adımın işinizi kolaylaştırdığını not etmek, bir sonraki denemede aynı stratejiyi ne zaman kullanacağınıza karar vermenize yardımcı olabilir.

Kaynaklar

 
 
 

Son Yazılar

Hepsini Gör

Yorumlar


İnsanı İhmal Eden Her Sistem Çökmeye Mahkûmdur.

Onurhan Ekici

bottom of page