top of page

Bir Fikir Ayrılığında Karşımızdakini Nasıl Dinleriz?

Yazarın fotoğrafı: onur ekici
onur ekici
10 Kas
3 dakikada okunur

Bir grup ödevi teslim edilmek üzere. Ekipten biri, “Sunuma bir prova daha ekleyelim, hâlâ hazır değiliz” diyor. Diğeri hemen itiraz ediyor: “Herkes zaten çok çalıştı, daha ne yapalım?” Birkaç dakika sonra konu prova saatinden çıkıyor ve kimin daha çok emek verdiğine dönüyor. Oysa ilk konuşan kişi, tek başına anlatacağı bölümün süresinden endişe ediyor olabilir. Bu ayrıntıyı öğrenebilseydik aynı tartışmayı yapar mıydık?

İlk cümlede neyi duyuyoruz?

Bir öneriye karşı çıktığımızda, dikkatimizi kolayca vereceğimiz yanıta çevirebiliriz. Grup örneğinde “Hazır değiliz” cümlesini “Yeterince çalışmadınız” diye duyduğumuzu düşünelim. Karşımızdaki bunu söylememiş olsa da verdiğimiz cevap bu yoruma dayanır. Ardından o da kendi emeğini savunmaya başlarsa konuşmada asıl güçlük için pek yer kalmaz.

Dinlemeye, duyduğumuz öneri ile ona yüklediğimiz anlamı ayırarak başlayabiliriz. “Bir prova daha yapmak istiyorsun. Sunumun hangi kısmı seni düşündürüyor?” gibi bir soru, karşı tarafın neyi kastettiğini açıklamasına fırsat verir. Cevap “Son bölümde süreyi aşmaktan korkuyorum” ise tartıştığımız şey değişir. Artık bütün grubun hazırlığını değerlendirmek yerine belirli bir bölümün süresini konuşabiliriz.

Duyduğumuzu kendi sözlerimizle yansıtmak

Karşımızdaki kişi bir kaygısını anlattığında, onun sözlerinden ne anladığımızı kısa bir cümleyle geri verebiliriz. “Son bölümün uzamasından kaygılanıyorsun ve süreyi önceden görmek istiyorsun” demek bir yansıtma örneğidir. Bu cevap, duyduğumuz ayrıntıyı görünür kılar. Yanlış anlamışsak konuşan kişi bizi düzeltebilir. Belki mesele sürenin kendisi değil, ekipten birinin kendisinden önceki slaytları hızlı geçmesiyle anlatımın kopmasıdır.

Açık uçlu sorular, yansıtıcı dinleme ve özetleme, ABD Madde Bağımlılığı ve Ruh Sağlığı Hizmetleri İdaresinin (SAMHSA) motivasyonel görüşme rehberinde tanımladığı beceriler arasındadır [1]. Grup çalışmasındaki örnek, bu becerilerden ikisinin gündelik bir konuşmada nasıl görünebileceğini gösterir. Aynı anda peş peşe soru sormak yerine, önce duyduğumuz kısmı yansıtıp bir süre cevap için bekleyebiliriz. Böylece karşımızdakine sözünü tamamlama fırsatı vermiş oluruz.

Dinlenmek konuşmayı nasıl etkileyebilir?

Weger ve arkadaşlarının 115 katılımcıyla yürüttüğü bir deneyde, ilk karşılaşmalarda verilen etkin dinleme yanıtları, tavsiye veya kısa onay ifadeleriyle karşılaştırıldı. Etkin dinleme yanıtı alan katılımcılar kendilerini daha çok anlaşılmış hissettiklerini bildirdi. Konuşmadan duyulan memnuniyet açısından ise etkin dinleme ile tavsiye arasında fark görülmedi [2]. Araştırma ilk karşılaşmaları incelediği için bulguların uzun süredir devam eden çatışmalara nasıl yansıyacağı açık bir sorudur.

Itzchakov ve arkadaşları, 2024’te yayımlanan çalışmalarında, fikir ayrılığı sırasında dinleme kalitesini video örneği ve canlı görüşmelerle değiştirdikleri dört deney yürüttü. Bulgular, dikkatli ve anlayış göstermeye çalışan bir dinleyiciyle konuşmanın, konuşanın kendi bakış açısı üzerine daha fazla düşünmesine yardımcı olabileceğini gösterdi [3]. Bir toplantıda herkesin aynı görüşü benimsemesini beklemek yerine, her iki tarafın da neye itiraz ettiğini daha açık ifade edebilmesi, bu bulgudan hareketle denenebilecek bir hedeftir.

Kendi görüşümüzü ne zaman söyleyelim?

Gruptaki diğer öğrencinin de bir kaygısı olabilir. Örneğin herkesin yeniden toplanması için zaman ayırmak zor olabilir. İlk kaygıyı anladıktan sonra şöyle yanıt verebilir: “Son bölümün süresini görmek istediğini anladım. Bugün hepimizin yeniden bir araya gelmesi zor. O bölümü tek başına süre tutarak denemek ve sonucunu gruba yazmak senin için işe yarar mı?” Bu noktada öneri, artık konuşanın dile getirdiği belirli bir soruna karşılık veriyor.

Benzer bir durumda önce karşımızdakinin cümlesini bitirmesine fırsat verebilir, ardından anladığımızı bir cümleyle söyleyebiliriz. Tereddüt ettiğimiz yeri açık bir soruyla netleştirdikten sonra kendi görüşümüzü ve gerekçemizi paylaşabiliriz. İlk yansıtma doğru gelmezse, “Bu kısmı eksik anlamış olabilirim. Senin için en önemli olan ne?” diye sorup cevabı yeniden dinleyebiliriz.

Bazen konuşmanın sonunda prova yapıp yapmama konusunda yine ayrı düşünebiliriz. Yine de “Hazır değiliz” derken neyin kastedildiğini öğrenmek, hangi konuda karar vermemiz gerektiğini belirler. Bir sonraki görüş ayrılığında, cevap vermeden hemen önce kendimize şu soruyu sorabiliriz. Karşımdaki kişinin dile getirdiği güçlüğü onun da tanıyacağı şekilde anlatabilir miyim?

Kaynaklar

[1] Substance Abuse and Mental Health Services Administration. (2019). Enhancing Motivation for Change in Substance Use Disorder Treatment, TIP 35, Bölüm 3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK571068/

[2] Weger, H. ve ark. (2014). The Relative Effectiveness of Active Listening in Initial Interactions. International Journal of Listening, 28(1), 13–31. https://doi.org/10.1080/10904018.2013.813234

[3] Itzchakov, G. ve ark. (2024). Listening to understand: The role of high-quality listening on speakers’ attitude depolarization during disagreements. Journal of Personality and Social Psychology, 126(2), 213–239. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37917499/

 
 
 

Son Yazılar

Hepsini Gör

Yorumlar


İnsanı İhmal Eden Her Sistem Çökmeye Mahkûmdur.

Onurhan Ekici

bottom of page